Zo kun je een burn-out voorkomen (én verhelpen) | Je Coach

Zo kun je een burn-out voorkomen (én verhelpen)

 

Steeds meer mensen kampen met een burn-out. Uit een onderzoek van Ziekenfonds Partena bleek in februari 2019 al dat 7 op de 10  Vlamingen hun mentale veerkracht op of bijna op is. Maar liefst 55% flirt met de gevarenzone en 13% bevindt zich in de gevarenzone voor burn-out en oververmoeidheid. Er wordt verwacht dat de cijfers alleen nog maar gaan blijven stijgen. De top 5 van zaken waar we stress van krijgen zijn het werk, gevolgd door het verkeer, geld, gezondheid en sociale verplichtingen. Wat kun je eraan doen om te voorkomen dat jij ook straks opgebrand thuis zit? En welke stappen kun je zetten als je er nu middenin zit?

 

Wat is een burn-out precies?

Burn-out is een energiestoornis die de kop opsteekt als je jarenlang gebukt gaat onder té veel stress. Tot op bepaalde hoogte is het genetisch bepaald, iedereen heeft een ander manier van omgaan met stress en ook is het bij iedereen verschillend hoeveel stress een persoon kan dragen. Maar ook de sociale omgeving heeft invloed op jouw manier van omgaan met (té) veel stress.

In principe is een burn-out een werkgerelateerde ziekte, maar we kunnen de thuissituatie niet uitvlakken. Bij een burn-out voel je je emotioneel en fysiek uitgeput en ben je weinig tot niet in staat om te presteren.

Een burn-out begint zoals gezegd met té veel stress. Stress is eigenlijk een reactie van je lichaam op een bedreigende situatie. Zodra er sprake is van een stressvolle (of bedreigende) situatie zorgt je brein voor de ‘vecht- of vluchtreactie’ die jouw lichaam klaar maakt voor actie. Je spieren spannen zich aan en je bloeddruk en hartslag gaan omhoog.

Er zal cortisol worden aangemaakt. Bij stress wordt dit hormoon extra aangemaakt door jouw lichaam in de bijnierschors. Dat is in principe geen probleem, maar als de stresssituatie te lang aanhoudt en jouw lichaam dus te lang overmatig cortisol blijft aanmaken, dan kan dit leiden tot een disbalans en zal dit effect hebben op je hersenen. Bij te veel aanmaak van cortisol kan het geheugen aangetast worden. 

Verschil met stress en overspannenheid

Het is belangrijk is dat om een burn-out niet te vergelijken met stress en overspannenheid. Als wij het hebben over stress dan bedoelen wij het gevoel wat naar boven komt als er meer van je gevraagd wordt, dan wat je denkt waar te kunnen maken. Hierdoor komen negatieve gevoelens naar boven en kun je een gespannen gevoel waarnemen (eerder besproken vecht/vlucht reactie). Dit gevoel is vaak van korte duur.

Spreken wij over overspannenheid dan duren de klachten van gevoel van stress langer dan drie maanden. Je merkt dat je lichamelijke klachten begint te krijgen en je merkt dat je niet meer zo goed kunt functioneren als voorheen.   

Kenmerken van een burn-out

Burn-out treedt op na jarenlange roofbouw op het lichaam. Je voelt stress en overspannenheid, maar gaat gewoon door. Als je de klachten blijft negeren, dan is de kans groot dat je vanzelf een burn-out krijgt.  

De volgende kenmerken liggen ten grondslag aan een burn-out (Bron; LESA-richtlijn 2011):

  • Overmatige vermoeidheid, slecht en/of onrustig slapen, prikkelbaar, niet tegen te veel drukte of herrie kunnen, emotionele labiliteit, piekeren, gejaagd voelen, concentratieproblemen en vergeetachtigheid, overmatig piekeren (minstens 3 van deze kenmerken moeten in sterkte mate aanwezig zijn).
  • Gevoel van controleverlies en/of machteloosheid in het dagelijks functioneren. Je ziet door de bomen het bos niet meer en hebt het gevoel geen grip meer te hebben op wat jouw werk en wat er om je heen gebeurt.
  • Beperking van in beroepsmatig en/of sociaal functioneren. Je merkt dat je onverschillig wordt en emotioneel afstand neemt van je werk. Het interesseert je niet meer en je voelt alleen nog maar boosheid of onmacht.
  • De klachten zijn langer dan zes maanden geleden begonnen.
  • De gevoelens van vermoeidheid en uitputting staan sterk op de voorgrond. Vaak lukt het mensen met een burn-out in het begin niet om uit bed te komen en iets kleins te ondernemen.
Teken dat je er middenin zit

Je lichaam zal op een gegeven moment zelf aangeven dat je echt te ver bent gegaan. Je batterij is leeg, je bent helemaal op en je kunt niet meer.

Wat ik geregeld van mensen hoor die ik begeleid bij hun burn-out is dat zij in hun auto zitten naar het werk en ineens niet meer weten hoe ze daar moeten geraken. Ze kunnen niet meer helder nadenken, hebben enorme huilbuilen en zijn eigenlijk te moe om nog uit bed te komen. Als dat gebeurt, zit je er al middenin en is gedegen hulp zoeken de eerste en zeer belangrijke stap.

Oorzaken van een burn-out

Zoals eerder gezegd, is een burn-out met name werkgerelateerd. Het kan bijvoorbeeld ontstaan na langdurige blootstelling aan werken onder grote tijdsdruk. Oorzaken kunnen bijvoorbeeld zijn:

  • (Té) hoge werkdruk.
  • Arbeidsconflicten.
  • Werktijden die niet matchen met persoonlijke situatie (of altijd alleen ’s nachts werken).
  • Ingrijpende gebeurtenissen op het werk (denk bijvoorbeeld aan reorganisaties, overnames, verandering van leidinggevende of team, …).
  • Werk-privébalans.
  • Onzekerheid toekomst van jouw functie of bedrijf.

Er zijn een aantal processen die invloed kunnen hebben op het krijgen van een burn-out. Denk aan werktempo, tijdsdruk en emotionele belasting. Het gevoel van controle en steun van collega’s kunnen je helpen om bescherming tegen een burn-out te bieden. Maar wordt deze balans langdurig verstoord, dan is de kans zeker aanwezig dat je een burn-out kunt krijgen.

Let wel: zoals eerder vernoemd is dit voor iedereen anders. Hoe stressvol jij een situatie ervaart hangt ook weer af van verschillende factoren. Deze factoren kunnen liggen in de privésfeer, jouw karaktereigenschappen en ook je erfelijkheid kunnen een rol spelen bij sommige geestelijke gezondheidsklachten en dus ook bij een burn-out.  

Burn-out voorkomen

Een burn-out kan iedereen overkomen. Je ziet het bij ambtenaren, werknemers, zelfstandigen en vrij beroepen. Ook het functieniveau heeft geen invloed, iedereen kan bij overmatige en langdurige stress een burn-out krijgen.  

Hoe het de kop opsteekt en wat je eraan kunt doen, is ook voor iedereen anders. Er zijn zeker een aantal zaken die jij zelf kunt doen om je lichamelijke, geestelijke en sociale welzijn te verbeteren:

  • Zorg dat je genoeg beweging krijgt. Beweging heeft zowel fysieke effecten (verbeterde conditie, aanmaak van hormonen die geluksgevoel geven, lichamelijk plezier) als psychologische effecten (biedt afleiding en onderbreekt je gepieker, verlaagt je angsten en het zal je een beter zelfbeeld geven). Belangrijk is dat je een sport of manier van bewegen zoekt die jou bevalt. Wat je ook kunt doen is wat vaker de trap nemen en als je een zittend beroep hebt en zorg dat je genoeg opstaat en wat rondloopt. En probeer tijdens de lunch niet achter je bureau eten, maar ga een rondje wandelen, eventueel samen met collega’s. Wat frisse lucht en een fijne babbel kunnen goed doen om even afstand te nemen van het werk. Daarna kun je weer fris aan de middag beginnen. 
  • Let op wat je eet en drinkt. Er wordt wel gezegd ‘je bent wat je eet’. Dat is ook echt zo, het voedsel wat jij tot je neemt, zijn jouw bouwstenen. Zorg dat je gevarieerd eet en genoeg groenten en fruit tot je neemt. Probeer voorzichtig te zijn met vetten en voorbereide maaltijden. Vers en onbewerkt is altijd beter. Naast wat je eet is het ook belangrijk om rekening te houden met de hoeveelheid alcohol die je nuttigt. 
  • Neem genoeg rust. Zorg voor genoeg ontspanningsmomenten gedurende de week en zorg er ook voor dat je genoeg slaapt. Gedurende je slaap herstellen jouw lichaam en geest zich. Als je niet genoeg slaapt, dan zal je dat voelen. Je herkent het vast wel dat wanneer je slecht geslapen hebt je jezelf de dag erna slap en futloos voelt. Niet iedereen heeft evenveel slaap nodig, maar in principe zegt men dat een volwassenen tussen 6,5 en 10 uren slaap nodig heeft.
Beste medicijn: werkplezier

Ook zeer belangrijk is om werk te doen waar jij je goed bij voelt. Als jij een job doet waar je geen voldoening uit haalt, of dat er (te) veel van je gevraagd of je werkt bij een organisatie/team waar de sfeer negatief is, dan kan dit leiden tot een burn-out (of bij te weinig uitdaging een bore-out, dit zal dezelfde gevolgen voor jou kunnen hebben als een burn-out).

Ben je niet zeker of je op de juiste plek zit, denk dan eens aan Loopbaanbegeleiding. Met plezier naar je werk gaan, is het beste medicijn.  

Begeleiding bij burn-out

In eerste instantie is het heel belangrijk om naar je huisarts te gaan. Deze zal de diagnose kunnen stellen en kunnen kijken naar eventuele lichamelijke klachten die al aangepakt kunnen/moeten worden.

Daarnaast is het aan te raden je te laten begeleiden door een stress en burn-out (SBO) coach. Zeer belangrijk is dat deze coach de juiste certificering heeft en is aangesloten bij de VESB. Op de website van de VESB kun je zoeken naar een coach bij jou in de buurt. Zo ben je er zeker van dat je op de juiste manier begeleid zult worden.

In geval van psychische klachten, zal je ook worden doorverwezen naar een klinisch psycholoog.

Zoals je kunt zien is het een hele hap. Maar als je in een burn-out terecht komt dan is dat ook niet niks. Je bent vaak maanden afwezig. Het traject ‘terug’ is lang en niet altijd gemakkelijk.

Het is van belang de tijd te nemen en samen met jouw SBO-coach te kijken naar wat je wanneer kunt oppakken. Stap voor stap, zolang het maar vooruit gaat. De dagen dat er werd gezegd – slaap maar een weekje uit en dan zal het wel weer over zijn – zijn gelukkig lang achter ons.

Wil je meer informatie over stress en burn-out coaching, kijk dan ook eens deze pagina of neem vrijblijvend contact op met mij, dan kijken we samen naar jouw vraag.  

Vergeet vooral niet - Je hoeft het niet alleen te doen! 


Terug naar blog